Παρασκευή, 29 Ιανουαρίου 2016

Μάριος Χάκκας: «Η δουλειά του μέτρια…»


- Στα θεατρικά του αδυνατώ να υπεισέλθω, το δε Όμορφο καλοκαίρι παρ’ όλες τις ποιητικές προσδοκίες της Μυρτώς έμεινε εσαεί πρωτόλειο. Στα άλλα είναι στραμμένο το δικό μου ενδιαφέρον.


- Εννοώ τις δύο συλλογές των διηγημάτων του (Τυφεκιοφόρος του εχθρού, 1966, Ο μπιντές, και άλλες ιστορίες, 1970) και το αφήγημα του (Το κοινόβιο, 1970), που η εκδοτική αμηχανία κατέταξε πάλι στην κατηγορία του διηγήματος. Σύνολο τρία έργα, συν κάποια σκόρπια από δω και από κει διηγήματα που συμπεριλήφθηκαν στις κατοπινές επανεκδόσεις και στα Άπαντα του (εκδόσεις Κέδρος). Σίγουρα, θα είχε ακόμη πολλά να πει αλλά μόνο αυτά πρόλαβε, τελικά, να δώσει. Ένεκα του πρόωρου χαμού του.
- Κι όμως από άποψη νοήματος και αξίας νομίζω ότι θα ήταν αρκετός και από μόνος του ο Τυφεκιοφόρος. Ακόμη περισσότερο κρίνω ότι θα ήταν αρκετός ο Μπιντές. Το Κοινόβιο το αφήνω εσκεμμένα απέξω. Στην αντίληψή μου, συγκροτεί μια άλλη κατηγορία με τα δικά της κριτήρια, τη δική της δικαίωση και τη δική της αυτάρκεια.
- Το έργο του Χάκκα διανύει τα τρία στάδια της γνωστής διαλεκτικής, με τη θέση, την αντίθεση και τη σύνθεση. Ο Τυφεκιοφόρος στέκεται κυρίως στο παρελθόν, εξ ου τα του στρατού και τα της φυλακής διηγήματα που είναι πιο δυνατά από τα άλλα. Ο Μπιντές αντιστέκεται στην μικροαστική πραγματικότητα του παρόντος, αρδεύοντας από τα υπόλοιπα της μνήμης, των φίλων και των γυναικών τις ενοχές, τις αντοχές και τις εμμονές του. Στο Κοινόβιο όλα στέκονται και αντιστέκονται, υπάρχουν και συνυπάρχουν, χωνεμένα, συμφιλιωμένα και διαλυτικά κάτω από την κυρίαρχη παρουσία ενός συγγραφικού εγώ που κατατρύχεται από την αγωνία της πολύ επικείμενης απουσίας του.  
- Η συγγραφική πορεία του Χάκκα εξελίσσεται από βιβλίο σε βιβλίο σε μια διαδικασία ενδοσκόπησης και η λογοτεχνική ωρίμανση του Χάκκα εξελίσσεται από βιβλίο σε βιβλίο σε μια διαδικασία συμπόρευσης  της γραφής με τη ζωή του. Η σταδιακή μετάβαση από την τριτοπρόσωπη στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση και από το διήγημα στη μαρτυρία είναι οι δύο πιο ορατές πλευρές τούτης της εξέλιξης, αλλά η πιο σημαντική διάστασή της πιστεύω ότι έγκειται στο βίωμα της ήττας.
- Από την κομματική του αποστασιοποίηση μέχρι τον καρκίνο, ο ήρωας του Χάκκα διέρχεται από διαδοχικές ήττες, που αφορούν τα πολιτικά του οράματα, τη συλλογική του ταυτότητα, το καθημερινό νόημα του βίου του, τους προσωπικούς του φίλους, τη σωματική του υπόσταση, τις σχέσεις του με τις γυναίκες και εντέλει την ίδια τη ζωή του. Αν ο ήρωας του Τυφεκιοφόρου είναι κλονισμένος και αν ο ήρωας του Μπιντέ είναι στραπατσαρισμένος, ο ήρωας του Κοινόβιου κουβαλάει όλο το υπαρξιακό άγος της αρχαιοελληνικής τραγωδίας.
- Συμπληρωματικά ας ειπωθεί ότι ο ήρωας του Κοινόβιου φέρει και την αξιοπρέπεια του τραγικού ήρωα. Που αποδέχεται με βαριά καρδιά τη μοίρα του και μαζεύει τα ράκη του για να αποχωρήσει από τη σκηνή, δίχως να ξιπάζεται με διακηρύξεις μετάνοιας και δίχως να ελεεινολογεί για τη συγχώρεση του  θείου. Μέχρι την ύστατη στιγμή στέκεται γυμνός και μόνος μπροστά στον καθρέφτη του εαυτού του, χωρίς καμία πίστη, κανένα έρεισμα και καμία καταφυγή – πέρα από την ίδια τη γραφή.
- Η γραφή είναι η μετάληψη του Χάκκα. Το «Δε θέλω έλεος, δε θέλω έλεος…» είναι η κορύφωση της θρησκευτικής κατάνυξής του, η δική του λογοτεχνική ομολογία πίστεως και ο δικός του λογοτεχνικός επικήδειος.
- Το Κοινόβιο είναι  σπάνιο δείγμα λογοτεχνικής εντιμότητας. Όπου η γραφή δεν παίρνει πόζα, δεν ενδίδει σε αισθητικούς κομπασμούς και δεν κηλιδώνεται με συγγραφικές υποκρισίες. Υπάρχει αφεαυτής δίχως την ανάγκη του αναγνώστη της, σαν τελεστική λογοτεχνική χειρονομία που απευθύνει ο συγγραφέας στη ζωή για να βεβαιώσει ότι συνεχίζει ακόμη να υπάρχει. 
-  Η γλώσσα του Κοινόβιου δεν έχει να κάνει με τη φτιασιδωμένη προφορικότητα κάποιων άλλων πεζογράφων. Με δεδομένα τα εκφραστικά μέσα που έχει κατακτήσει από τον Τυφεκιοφόρο και τον Μπιντέ η γλώσσα του Χάκκα σκοντάφτει, ασθμαίνει, βρίζει, σέρνεται με τους τρόπους της προφορικής ομιλίας διαμορφώνοντας ένα υφολογικό περιβάλλον όπου το αέριο που οφιοειδώς κινείται στην κοιλιά του ήρωα ή τα ξερατά, τα ούρα και οι ξινοί ιδρώτες που λούζουν το κορμί του να ηχούν απολύτως οικεία και φυσικά, πάει να πει απολύτως ανθρώπινα και σχεδόν μη λογοτεχνικά.
- Το Κοινόβιο είναι ένα ανολοκλήρωτο αφήγημα, που δεν θα είχε τούτη τη μορφή αν προλάβαινε ο συγγραφέας να το υποβάλει σε περαιτέρω επεξεργασία. Κι όμως η σφραγίδα του ημιτελούς που φέρει ολοφάνερα πάνω του είναι ένα από τα πειστήρια της αισθητικής αρτιότητάς του.
 - Εν ολίγοις, γι’ αυτούς και γι’ άλλους λόγους ο Χάκκας  του Τυφεκιοφόρου, ο Χάκκας του Μπιντέ και κυρίως ο Χάκκας του Κοινόβιου όσες φορές και αν διαβάζεται θα διατηρεί πάντα την έκπληξη της πρώτης ανάγνωσης, μαζί με την απόλαυση όλων των ενδιάμεσων.
ARTINEWS.GR


Πέμπτη, 7 Ιανουαρίου 2016

Το παζλ της κοντινής μας ανατολής


Ποιοι είναι οι σχεδιασμοί των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή τώρα που το ενδιαφέρον της υπερδύναμης φαίνεται να γέρνει περισσότερο προς τον Ειρηνικό Ωκεανό; Ποιες παλιές ή νέες χώρες θα έρθουν για να καλύψουν το κενό που θα προκύψει από την επικείμενη ήττα του ISIS; Σε πόσα κρατικά μέρη έχει αποφασιστεί από τις ενδιαφερόμενες πλευρές να διασπαστεί η Συρία και κάτω από την επιρροή ποιας δύναμης θα τεθεί καθένα από αυτά; Ποια θα είναι η αντίδραση της Τουρκίας αν κυριευτεί από τις κουρδικές δυνάμεις η περιοχή δυτικά του Ευφράτη για την οποία έχει πολλάκις δηλώσει ο Ερντογάν την ιδιαίτερη «ευαισθησία» της χώρας του; Ποια επίδραση θα έχει στις τιμές του πετρελαίου η όξυνση στις σχέσεις Ιράν-Σαουδικής Αραβίας και ποια μπλοκ δυνάμεων θα συγκροτηθούν στην περιοχή γύρω από αυτές τις χώρες; Πού θα οδηγήσει η αυξανόμενη συγκέντρωση ρωσικής δύναμης πυρός περιμετρικά της Τουρκίας και ποιες συνέπειες θα επιφέρει στην οικονομική κατάσταση και ακόμη χειρότερα στην κρατική υπόσταση της δεύτερης το πλήθος των εσωτερικών και εξωτερικών προβλημάτων που η πολιτική των κυβερνώντων της έχει δημιουργήσει; Ποιες αρνητικές επιδράσεις θα έχει για την υπόθεση των Κούρδων και για την τύχη της Κύπρου το φλερτ που για λόγους αμοιβαίου συμφέροντος προωθείται ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ, έστω και αν λίγο καιρό πρωτύτερα οι χώρες αυτές δήλωναν σχεδόν ορκισμένοι εχθροί;
Πιο ρευστό, συγκεχυμένο και απροσδιόριστο δεν θυμάμαι ποτέ τον ούτως ή άλλως  εύθραυστο γεωστρατηγικό χώρο της Μέσης Ανατολής, με ό,τι αυτό σημαίνει και για την ασφάλεια της χώρας μας. Αυτό που φαίνεται να ορίζει τη σημερινή ιδιαιτερότητα σε σχέση με προγενέστερες κρίσιμες εποχές, όπως το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου όταν οι δυνάμεις της Αντάντ έβγαλαν τους χάρακες για να σύρουν τα κρατικά σύνορα των χωρών που λίγο πολύ γνωρίζουμε σήμερα, είναι η πολυπαραγοντική διάσταση του διακυβεύματος. Τα κομμάτια του σημερινού παζλ δεν ελέγχονται από δύο ή τρεις χώρες, όπως συνέβαινε τότε, αφού όλοι οι εμπλεκόμενοι, μικρότερης ή μεγαλύτερης ισχύος, διεκδικούν πλέον έναν σημαντικό ρόλο, αξιώνουν κάποιο ορατό όφελος και προτείνουν ένα διαφορετικό σχέδιο, δημιουργώντας ένα ευμετάβλητο σκηνικό που επιφυλάσσει εκπλήξεις ακόμη και για όσους νομίζουν ότι πρωταγωνιστούν στις εξελίξεις ή ακόμη περισσότερο ότι κατευθύνουν με αυτόματο πιλότο την πορεία των γεγονότων. Η κατραπακιά της αμερικανικής πολιτικής που αρεσκόταν να αναγνωρίζει διαβαθμίσεις φονταμενταλισμού στους αντικαθεστωτικούς του Μπασάρ αλ Άσαντ είναι χαρακτηριστική. Ομοίως χαρακτηριστική είναι και η αποτυχία της τουρκικής πολιτικής που διαμέσου του ISIS επιδίωκε να προωθήσει τις νεοοθωμανικές της βλέψεις στην περιοχή για να βρεθεί τώρα με την πλάτη στον τοίχο.





Πάντως υπάρχει σε όλα αυτά και κάτι που παραμένει αμετάβλητο, όσες δεκαετίες και αν περάσουν, σαν την παράπλευρη τρόπον τινά απώλεια που έχουν όλοι αυτοί οι γεωστρατηγικοί σχεδιασμοί για το μέλλον της Μέσης Ανατολής. Αναφέρομαι στις οιμωγές των μανάδων, στις μαζικές εκτελέσεις των αιχμαλώτων, στα συντρίμμια της Δαμασκού, στα πνιγμένα πτώματα των Αιλάν,  στους διψασμένους πολιορκημένους της Σιλώπης, στις άταφες  αγωνίστριες του ΡKK, στους εκτοπισμένους για λόγους εθνοκάθαρσης κουρδικούς πληθυσμούς κτλ. κτλ. Με έναν λόγο, αναφέρομαι στην εξελισσόμενη τραγωδία όλων αυτών των λαών που είχαν την ατυχία να συνδέσουν τη μοίρα τους με μια ευαίσθητη γεωστρατηγικά περιοχή, όπου κράτη συνεχίζουν να ιδρύονται εκ του μη εθνικού όντος, εθνικές οντότητες συνεχίζουν να μη βρίσκουν την κρατική τους υπόσταση, ενεργειακά αποθέματα συνεχίζουν να δημοπρατούνται σε τιμές ευκαιρίας για τις δυτικές εταιρείες και μικροί παγκόσμιοι πόλεμοι συνεχίζουν να διεξάγονται δι’ αντιπροσώπων,  όχι μόνο ερήμην αλλά και σε βάρος των πιο άμεσα ενδιαφερομένων.
ARTINEWS.GR