Πέμπτη, 26 Φεβρουαρίου 2015

Γυμνή αλήθεια


Διαβάζω ξανά και ξανά τον Πεισίστρατο του Χειμωνά. Από φωτοτυπημένο αντίγραφο βιβλιοθήκης. Μόνο το κείμενο. Δίχως τα εκδοτικά φτιασίδια του εξώφυλλου και του οπισθόφυλλου. Που ως προς το πρώτο σκέλος τυχαίνει να μην είναι ακριβώς φτιασίδια. Εννοώ το εξαιρετικό, απ' όσο είδα σε ηλεκτρονική βάση βιβλίων, εξώφυλλο που επιμελήθηκε η Νόρα Αναγνωστάκη. Αλλά η απορία μου είναι το οπισθόφυλλο, που αγνοώ (λόγω φωτοτυπημένου αντιγράφου) αν περιέχει το συνηθισμένο κείμενο. Και αν το περιέχει, δηλώνω ότι δεν θα 'θελα να το διαβάσω.

Άνισα τα μεγέθη, αλλά θα επικαλεστώ τη δική μου εμπειρία. Η πιο αμήχανη στιγμή της συγγραφής είναι αυτή ακριβώς. Που υποχρεώνομαι κατά τα εκδοτικά ειωθότα να κλείσω τα δυο-τρία πράγματα που έχω να πω στο βιβλίο μου σε μια σύνοψη των πέντε-έξι αράδων. Προβαίνοντας στις αναγκαίες πάντα εκπτώσεις νοήματος χάριν κατανοησιμότητας και προσέλκυσης του αναγνώστη. Του ονομαζόμενου βεβαίως “μέσου αναγνώστη”, όσο αυθαίρετη και αν είναι η κατασκευή του.
Και καλά όταν είναι μόνο δυο-τρία αυτά που έχεις να πεις, όπως συμβαίνει στην περιπτωσή μου. Κουτσά στραβά τα βολεύεις. Αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατό σε πέντε-έξι αράδες να συμπυκνωθούν όλες αυτές οι ανεξιχνίαστες ήπειροι που εξερευνώνται σε κάθε αράδα του βιβλίου του Χειμωνά. Όπως και του Αλεξάνδρου. Όπως και του Χάκκα. Όπως ως έναν βαθμό και του Χατζή. Και απορώ: μπορεί ένα βαλσαμωμένο γεράκι που στερεώνεται με ανοιχτά φτερά σε τοίχο να δημιουργήσει την εντύπωση του πετάγματος ή ένα κομμάτι παγωμένης λάβας της Πομπηίας που πουλιέται στα υπαίθρια τουριστικά μαγαζιά της περιοχής να διασώσει την αίσθηση της πύρινης φωτιάς;
Για το οπισθόφυλλο ο λόγος. Την ταυτότητα του περιεχομένου που επιθυμεί ή ακριβέστερα αναγκάζεται να δώσει στο έργο ο δημιουργός του. Υποδυόμενος το ανυποψίαστο μαθητούδι που καλείται να απαντήσει στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα “τι θέλει να πει ο ποιητής;”.
Λοιπόν, τι θέλει να πει ο ποιητής του Πεισίστρατου; Ή του Κιβώτιου; Ή του Κοινόβιου; Ή του Διπλού Βιβλίου; Θαρρώ ότι η απάντηση αδικεί το βιβλίο που την περιέχει στο οπισθόφυλλο και τους συγγραφείς που υποχρεώνονται να τη δώσουν. Πιο έντιμη κρίνω την επιλογή του χαρακτηριστικού αποσπάσματος. Που τουλάχιστον διασώζει το κλίμα. Ή ακόμη καλύτερα, προτιμώ το άγραφο κείμενο, όπως στις ποιητικές συλλογές.
Διαβάζω τον Πεισίστρατο του Χειμωνά. Από φωτοτυπημένο αντίγραφο βιβλιοθήκης. Με το κείμενο γυμνό. Και αντιλαμβάνομαι ότι η πολύ καλή λογοτεχνία δεν χρειάζεται κανένα φτιασίδι. Αρκεί και με το παραπάνω το ίδιο το κείμενο. Η ιδιότητα του σχολιαστή ή ακόμη χειρότερα του διαφημιστή και του πλασιέ που τώρα τελευταία αρκετοί συγγραφείς προσθέτουμε δίπλα στο κυρίως συγγραφικό μας έργο, μέσα και έξω από το κείμενό μας, μόνο την ανασφάλεια, τις κούφιες προσδοκίες και την ψευτιά μας φανερώνουν.
Γιατί έτσι κι αλλιώς το αληθινό κείμενο είναι πάντα γυμνό. Όπως και η αλήθεια του.

Παρασκευή, 20 Φεβρουαρίου 2015

Θα τον φάνε;


Θυμάμαι τον Βενιζέλο, που σε μια επίδειξη πολιτικής αβροφροσύνης – τη μόνη απ' όσο μπορώ να ανακαλέσω από τον μακρύ πολιτικό του βίο – συμβούλευε τον Τσίπρα να περιμένει. Ήταν τότε που δεν έβγαιναν τα κουκιά για τον Δήμα. Ο Σαμαράς επανέφερε τα γνωστά κινδυνολογικά διλήμματα και ο Βενιζέλος άφηνε στην άκρη την ειρωνεία για να αρχίσει τα καλοπιάσματα: Ότι θα 'ρθει η ώρα του να γίνει κάποτε πρωθυπουργός και ότι δεν χρειάζεται να βιάζεται. Αφού θα τον φάνε οι εταίροι.
Το σκεφτόμουν τις προάλλες, που άφηνε ξανά τη μειλίχια ειρωνεία του να στάζει έξω από το Μαξίμου, υποστηρίζοντας πως η τωρινή διαπραγμάτευση είναι η δικαίωση των δικών του άοκνων προσπαθειών, έστω και αν είναι τοις πάσι γνωστόν ότι οι κόκκινες γραμμές που έθετε στις δικές του διαπραγματεύσεις είχαν πάντα την τάση να προσομοιάζουν με ροζ κορδελίτσες.



Βράδυ Παρασκευής. Περασμένες 11. Οι διαπραγματεύσεις είναι σε εξέλιξη αλλά φημολογείται ότι βαίνουν καλώς, και μάλιστα στο τέλος μιας βδομάδας, όπου επανήλθε με τη μορφή χαιρέκακων εγχώριων τιτιβισμάτων και σοβαρών διεθνών δημοσιευμάτων το ενδεχόμενο του Grexit. Για να διαψευστεί κατά πώς φαίνεται ή, αν δεν διαψευστεί τώρα, για να διαψευστεί μετά από λίγες μέρες, με την επίκληση στο πιο ισχυρό διαπραγματευτικό ατού που ούτε ο Παπανδρέου ούτε ο Σαμαράς δεν μπήκαν στον κόπο να αξιοποιήσουν: ότι και οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί απεύχονται κατά βάθος το Grexit.
 Αγνοώ για την ώρα το τελικό κείμενο της σύμβασης, αλλά ό,τι εδώ με ενδιαφέρει είναι το περικείμενό της: η ίδια η πράξη της διαπραγμάτευσης ως επί ίσοις όροις συνομιλία, η οργάνωση ενός μπλοκ δυνάμεων με μέχρι τώρα απρόθυμες ή και εχθρικές κυβερνήσεις, η ανάσυρση της χώρας από την απαξίωση των εξελίξεων και η εναντίωση στο μερκελικό όραμα για την Ευρώπη. Περιμένω με πολύ ενδιαφέρον να διαβάσω τις τελικές διευθετήσεις με την επίγνωση ότι δεν μπορούν παρά να περιέχουν  κάποιες οδυνηρές ήττες κοντά στις μικρές νίκες. Απέχω όμως απ' όλη αυτή τη στερεότυπη ρητορική για κυβιστήσεις και κωλοτούμπες ή ακόμη χειρότερα για εξαπάτηση του ελληνικού λαού, που από στιγμή σε στιγμή θα αρχίσουν να πλημμυρίζουν τον ηλεκτρονικό χώρο και να συμπληρώσουν τον τηλεοπτικό χρόνο πλάι στις συνήθεις αναφορές για τις άοκνες προσπάθειες του Βενιζέλου.
Ό,τι εκτιμώ σαν κατάκτηση είναι πέρα από αυτές τις μικρές νίκες ο πολιτικός χρόνος. Ο πολιτικός χρόνος που κερδίζει μέρα με τη μέρα αυτή η κυβέρνηση παρ' όλες τις κρυφές ελπίδες του Βενιζέλου ότι θα τη φάνε. Η επιλογή Παυλόπουλου, που τόσο πολύ μάς στεναχώρησε, ήταν μια από τις αναγκαίες κινήσεις στο πεδίο της ρεαλιστικής πολιτικής, ώστε να εξασφαλιστεί η δυνατότητα παραγωγής κυβερνητικού έργου, που ήδη το βλέπουμε στο νομοσχέδιο για την προστασία της πρώτης κατοικίας και στο νομοσχέδιο για τα κόκκινα δάνεια και στο νομοσχέδιο για τις εκατό δόσεις.
Αναφέρομαι στο γνωστό θέμα της σχέσης ανάμεσα στους τακτικούς ελιγμούς και στους στρατηγικούς στόχους. Δεν ξέρω αν η ισορροπία που μέχρι τώρα υπάρχει, θα συνεχίσει να υπάρχει και στο μέλλον. Αλλά εδώ είμαστε για να το κρίνουμε. Αδυνατώ από την άλλη να μοιραστώ τον προβληματισμό όσων επικαλούνται τους ελιγμούς, για να βεβαιώσουν απομάκρυνση από τους στόχους.  
ARTINEWS.GR

Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου 2015

Πολιτικά αφηγήματα



Αναρωτιέμαι πόσες επιταχύνσεις, πόσα άλματα, πόσα κενά, πόσες επιβραδύνσεις, πόσοι εγκιβωτισμοί και κυρίως πόσοι διάλογοι ή εσωτερικοί μονόλογοι χωρούν σε ένα εξελισσόμενο πολιτικό αφήγημα ώστε να θέλγει δικαίως το ενδιαφέρον του κοινού.


Μπορεί, για παράδειγμα, να πέσει στα χέρια σου μια συνοπτικότατη αφήγηση πέντε ολόκληρων χρόνων αληθινής πολιτικής δράσης που συμπυκνώνονται σε μια αμήχανη ιστορική παύση. Ακριβέστερα, σε μια αφηγηματική παύση που μπορεί να αποδοθεί με νατουραλιστική διάθεση μέσα από την περιγραφή ενός αστέγου ή από την εικόνα ενός ηθικολόγου που σε δακτυλοδεικτεί θυμωμένος ή από τη λεπτομερειακή καταγραφή της εξάρτυσης ενός οργάνου της ομάδας ΔΕΛΤΑ ή από το απορημένο βλέμμα ενός παιδιού που στέκεται χωρίς χαρτζιλίκι μπροστά στο κυλικείο του σχολείου του.
Μπορεί όμως να πετύχεις μια εκτεταμένη αφήγηση με πλούσια πολιτική δράση που ξετυλίγεται χωρίς την ανάγκη των επιβραδύνσεων σε χρονικό διάστημα δύο μόλις εβδομάδων. Οπότε θα έχεις τη χαρά να διαβάσεις το πώς μια Κυριακή του Γενάρη δικαιώνονται οι ιστορικές διαψεύσεις εβδομήντα περίπου χρόνων ή το πώς η σημειολογία της απλότητας διασύρει την προκλητική επιδειξιομανία ή το πώς αντιμετωπίζεται ένα σοβαρό πρόβλημα με την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων κατά την κορύφωσή του ή το πώς υποστυλώνονται οι κλονισμένοι πυλώνες της δημοκρατίας σε ένα καθεστώς αστυνομοκρατίας, εκμετάλλευσης και αυταρχισμού. Το πράγμα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον αν αξιοποιούνται πολυφωνικές τεχνικές του μοντερνισμού που αίροντας τη μονοκρατορία της μίας και μόνης οπτικής ανεβοκατεβάζουν την ψυχολογία του κοινού σαν τους δείκτες του χρηματιστηρίου και την ίδια στιγμή δημιουργούν την αναγνωστική προσδοκία του σασπένς κλείνοντάς συνωμοτικά το μάτι στον αναγνώστη για την αίσια έκβαση του στόρι.
Αλλά στο πολύ ενδιαφέρον αυτό ανάγνωσμα, που μπορεί σε πείσμα κάθε εκδοτικού σχεδιασμού να εξελιχτεί σε ανέλπιστο μπεστ σέλερ, υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι. Αφού:
Ουκ ολίγες αφηγήσεις κάηκαν από τους γοργούς ρυθμούς μιας δράσης που επισκίασε τη διάσταση του βάθους. Ουκ ολίγοι ήρωες νόμισαν ότι δικαιούνται τις περισσότερες σελίδες της πολυφωνικής αφήγησης για να διεκδικήσουν, τελικά, το ρόλο του αποκλειστικού πρωταγωνιστή. Ουκ ολίγες γραφές ενέδωσαν στον πειρασμό των μπεστ σέλερ αναπληρώνοντας την ποιότητα της αφήγησης με φτηνά αφηγηματικά τεχνάσματα και εκφραστικές φιοριτούρες. Ουκ ολίγοι συγγραφείς προτίμησαν, παραβιάζοντας τις σύγχρονες θεωρίες της πρόσληψης, να διατηρήσουν το κοινό τους στον βολικό ρόλο του παθητικού αναγνώστη.
Κι αυτό σημαίνει ότι η αισθητική (και όχι μόνο) αξία του δεύτερου αφηγήματος δεν βεβαιώνεται από την υπεροχή του έναντι του πρώτου, αλλά κυρίως από το αν θα καταφέρει να μην ενταχθεί στη χορεία όλων αυτών των πολιτικών αφηγημάτων που ξεκίνησαν με τις καλύτερες προοπτικές, για να καταλήξουν αδιάφορα ή κακά βιβλία.

Εδώ ακριβώς πιστεύω ότι έγκειται το αληθινό πολιτικό διακύβευμα. 
ARTI NEWS

Σάββατο, 7 Φεβρουαρίου 2015

Στρεβλώσεις

Μοιάζει με την έννοια του "τρομοκράτη". Που είναι επιδεκτική κάθε αυθαίρετης χρήσης - αρκεί να προσαρμόζεται στους εκάστοτε σχεδιασμούς της υπερδύναμης. Και όπως η έννοια του τρομοκράτη δημιουργεί με τις συνδηλώσεις της ένα αντίπαλο δέος, έτσι και αυτή παράγει μια ιδεολογική διχοτομία ανάμεσα στις υπεύθυνες πολιτικές δυνάμεις και τους πολιτικούς τυχοδιώκτες.
Για τον λαϊκισμό ο λόγος, που εσχάτως έχει την τιμητική του. Αφού από την προεκλογική ρητορική της ΝΔ μέχρι τους FINANCIAL TIMES και από τον Ιρλανδό πρωθυπουργό μέχρι τον Σόιμπλε μια κοινή γραμμή διατρέχει τις πιο πολλές κριτικές αναφορές που γίνονται για την πολιτική του ΣΎΡΙΖΑ. Ότι είναι λαϊκιστική ή στην καλύτερη, ότι πρόκειται για αριστερό λαϊκισμό. 




Δυσκολεύομαι βέβαια να καταλάβω γιατί δεν είναι λαϊκισμός το τηλεοπτικό σόου της Αμφίπολης  ή η έξοδος στις αγορές ή η ανησυχία για την αποκαθήλωση των εικόνων ή ο πολιτικός λόγος του Γεωργιάδη, ενώ την ίδια ακριβώς στιγμή είναι φτηνός λαϊκισμός το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης και το διαφημιστικό σποτ με τον αγρότη και η κατάργηση των μνημονίων και η ανεπίσημη αμφίεση των νέων υπουργών.
Στην πραγματικότητα, έχουμε εδώ να κάνουμε με παραδείγματα μιας επιλεκτικής χρήσης που με τη συστηματική επανάληψή της προσπαθεί να καθιερώσει ένα νέο νόημα. Ένα νόημα μέσα στο οποίο μπορούμε να βρούμε την αρχική σημασία της δημαγωγίας αλλά συμπληρωμένη με την έννοια της διαφοροποίησης από το κυρίαρχο πολιτικό παράδειγμα. Με άλλα λόγια: κάθε πολιτική που επικαλούμενη το λαϊκό συμφέρον αποκλίνει από το κυρίαρχο πολιτικό υπόδειγμα είναι ανεύθυνη, πατερναλιστική, δημαγωγική και γι’ αυτό ψευδεπίγραφα φιλολαϊκή, και εκ του αντιθέτου κάθε πολιτική που, επικαλούμενη το λαϊκό συμφέρον μένει πιστή στο κυρίαρχο πολιτικό υπόδειγμα είναι ρεαλιστική, υπεύθυνη, συνετή και γι’ αυτό γνήσια φιλολαϊκή.
Γνωστή βέβαια τακτική, αναγνωρισμένη από τα Κερκυραϊκά του Θουκυδίδη. Ότι σε συνθήκες κρίσης οι λέξεις δεν μένουν απαράλλαχτες ως προς τη σημασία και ό,τι οι έννοιες δεν μένουν αναλλοίωτες ως προς το νόημα, αλλά μπορούν με την κατάλληλη χρήση, με τις μικρές μετατοπίσεις, με τις αδιόρατες αλλοιώσεις να δηλώνουν αυτό που κάθε φορά συμφέρει να φαίνεται, ακόμη και αν αντίκειται ολοφάνερα στην πραγματικότητα. Και αυτό που σε συνθήκες πολιτικής και ιδεολογικής ηγεμονίας του νεοφιλελευθερισμού συμφέρει να φαίνεται είναι πως ακόμη και η πιο απεχθής αντιλαϊκή πολιτική είναι κατά βάθος αληθινά φιλολαϊκή, αφού όσοι την αμφισβητούν είναι επικίνδυνοι λαϊκιστές.
Μια νέα σημασία του λαϊκισμού έρχεται να κατασκευάσει μια νέα σημασία της φιλολαϊκής πολιτικής και από κοινού να υποστηρίξουν το κυρίαρχο πολιτικό παράδειγμα για τις χώρες του νότου, βαφτίζοντας ως φιλολαϊκή πολιτική την εφαρμογή της λιτότητας και την τήρηση των μνημονίων και ως λαϊκιστική πολιτική την απόρριψή τους.
Τώρα αν σημειώσω ότι η εικόνα του εξαθλιωμένου ελληνικού λαού ακυρώνει τις δύο βασικές αυτές έννοιες του μερκελικού παραδείγματος για την Ελλάδα πολύ φοβάμαι ότι θα υποπέσω σε έναν φτηνό λαϊκισμό.
ARTI NEWS