Παρασκευή, 23 Αυγούστου 2013

Ποιος είπε ότι δεν υπάρχουν λευκά κελιά;

Ούτε ξέρω για πόσους μήνες έμεινε προφυλακισμένος. Και σε ποιες, βέβαια, συνθήκες.


Το μόνο που ξέρω είναι ότι τιμωρήθηκε με τριάντα πέντε χρόνια κάθειρξη. Τριάντα πέντε χρόνια γιατί δεν έκανε τίποτα παραπάνω από το να φέρει στο φως της δημοσιότητας μέρος από το διαρκές ιμπεριαλιστικό έγκλημα στο Ιράκ. Όπως για παράδειγμα η γνωστή δολοφονία δεκάδων αμάχων στη Βαγδάτη, ανάμεσά τους και δύο εργαζομένων στο πρακτορείο Reuters, από ελικότερο Απάτσι το 2007. 
Αλλά δεν έφτανε η βαριά τιμωρία του, παρά τις εκατοντάδες χιλιάδες υπογραφές που συγκεντρώθηκαν για να του απονεμηθεί χάρη.  Δεν έφτανε ούτε καν το ότι υποχρεώθηκε να αυτοεξευτελιστεί ζητώντας συγγνώμη από το αμερικάνικο στρατοδικείο για το "έγκλημά" του. 
Μαθαίνω λοιπόν τώρα ότι θέλει να αλλάξει φύλο. Η σχετική είδηση έχει κατακλύσει, κατά τα άλλα σοβαρά ειδησεογραφικά σάιτ, συνοδευόμενη και από μια παλαιότερη φωτογραφία του. 


Αναρωτιέμαι ποια είναι η αξία της είδησης, και καταλήγω στο συμπέρασμα ότι δεν έγκειται ασφαλώς στην ίδια την είδηση η αξία της. Εξηγούμαι. 
Κάποιοι από τους παλιότερους θα θυμούνται τον ισραηλινό επιστήμονα Μορδεχάι Βανούνου, που για χρόνια τον κρατούσαν στην απομόνωση προκειμένου να τον τρελάνουν. Τον Μάνινγκ επιχειρούν να τον αποτελειώσουν, διασύροντας και εξευτελίζοντάς τον. Πάνω του ασκείται όλη η εκδικητικότητα ενός πολιτικού, ιδεολογικού και στρατιωτικού συστήματος που με τέτοιου είδους ειδήσεις αφενός μεταδίδει μηνύματα εκφοβισμού σε όσους σχεδιάζουν να το αμφισβητήσουν και αφετέρου προσπαθεί να εδραιώσει την πεποίθηση ότι η αμφισβήτηση δεν μπορεί παρά να προέρχεται από διαταραγμένες προσωπικότητες. Όπως καλή ώρα του Μάνινγκ.

Τρίτη, 20 Αυγούστου 2013

Κρίση και λογοτεχνία


Στο εδώ και στο τώρα είναι η πρόκληση. Στο παρόν, πρόσφατο και σύγχρονο. Όταν οι εξελίξεις τρέχουν αδιαμόρφωτες κι εσύ τρέχεις με το πληκτρολόγιό σου για να τις προλάβεις. Να τις εγγράψεις σε κείμενο, εγγράφοντας πάνω τους το στίγμα σου μ' όλες τις μονομέρειες, τις παρανοήσεις και τις στρεβλώσεις που μπορεί αυτό να σημαίνει. Κι ίσως σε αυτό ακριβώς έγκειται η μεγαλύτερη δοκιμασία και ομορφιά της γραφής, σε πείσμα της εμπορικής επιτυχίας που σημειώνει το ιστορικό μυθιστόρημα, οπότε το παρελθόν στέκεται βουβό κι η όποια συγγραφική δυσκολία έχει να κάνει μόνο με τον τρόπο της ταρίχευσής του. 
Τα γράφω εν θερμώ, έχοντας μόλις ολοκληρώσει την Απόγονο του Μιχάλη Πιτένη. Πολύ, πολύ φρέσκο. Από τις εκδόσεις Σύγχρονοι Ορίζοντες. Προσεγμένη έκδοση, έστω κι αν το εξώφυλλο αδικεί το βιβλίο: δημιουργεί ροζ προσδοκίες, που διαψεύδονται παταγωδώς.


Η Απόγονος είναι από τα ελάχιστα βιβλία που διαβάζοντάς τα νιώθεις ότι όχι μόνο δεν απομακρύνεσαι από την τρέχουσα πραγματικότητα, αλλά ίσα ίσα τίθεσαι στο επίκεντρό της, και μάλιστα με τρόπο που δεν προδίδει ούτε τη λογοτεχνία ούτε την επικαιρότητα, αφού ο συγγραφέας συνδυάζει την αρετή ενός έμπειρου μυθοπλάστη και την εμβρίθεια ενός πολιτικού αναλυτή. Έτσι, έχουμε να κάνουμε μ' ένα βιβλίο που ενσωματώντας τεχνικές αφενός του αστυνομικού και αφετέρου του πολιτικού μυθιστορήματος καταφέρνει να δατηρεί σε συνεχή εγρήγορση και το αναγνωριστικό ενδιαφέρον και τον κοινωνικό προβληματισμό. 
Συγκρίνοντας βέβαια την Απόγονο με το προηγούμενο βιβλίο του συγγραφέα, την προφητεία του Μότσαρτ, αναγνωρίζω κάποια διάθεση επανάληψης στα θέματα (αποκρυφισμός) και πρόσωπα (ο καλλιεργημένος έμπορος έργων τέχνης). Η γλώσσα, αρκούντως επιμελημένη, αλλά δεν επιχειρεί καμία υπέρβαση, η αφήγηση επηρεασμένη από την κινηματογραφική γραφή, αξιοποιεί με μια διάθεση υπερβολής την τεχνική των ανατροπών κι ενώ ξεκινάει με την πρόθεση να απομαγεύσει τον κόσμο από το αποκρυφιστικό στοιχείο φαίνεται, τελικά, να σαγηνεύεται κι ίδια από αυτό. 
Συμπερασματικά, ήσσονες οι ενστάσεις μου σε σχέση με το τελικό αποτέλεσμα. Που το χάρηκα από την αρχή μέχρι το τέλος. 
Κρατώ την καταληκτική φράση της αφήγησης που περικλείει την αγωνία ενός κεντρικού προσώπου για την άνοδο του νεοναζισμού: "φοβάμαι το να βλέπω τη σκιά να απλώνεται και γω απλώς να προσεύχομαι να ανατείλει ο ήλιος..."

Κυριακή, 18 Αυγούστου 2013

Σάββατο, 3 Αυγούστου 2013

Ποιος τη ζωή μου;

Και να τα σκιρτήματα μιας αντίστασης, που σιγά σιγά απλώνεται στην κοινωνία. Κι όσοι έχουν λόγο να τη φοβούνται σπεύδουν ήδη να τη συκοφαντήσουν και να την ξορκίσουν πριν ακόμη ξεσπάσει. Νομίζουν.





ΕΛΜΕ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ: Ας μας γίνουν παράδειγμα.

Παρασκευή, 2 Αυγούστου 2013

Η επαναπρόσληψη του απολυμένου

Πρώτα τους απέλυσαν κι ύστερα προκήρυξαν "αξιοκρατικό" διαγωνισμό για την επαναπρόσληψή τους.  Μία μέρα προτού εκπνεύσει η προθεσμία, 4.500 χιλιάδες αιτήσεις από απολυμένους της ΕΡΤ υποβλήθηκαν για τις πρώτες 589 θέσεις του μεταβατικού φορέα της Δημόσιας Τηλεόρασης. 
Αναγνωρίζω κάτι βαθιά μακιαβελικό σε όλη αυτή την ιστορία, που όπου να 'ναι θα επαναληφθεί με τους εκπαιδευτικούς των τεχνικών ειδικοτήτων, που σε πρώτη φάση τέθηκαν σε διαθεσιμότητα-απόλυση και σε δεύτερη θα κληθούν να υποβάλουν αιτήσεις για την επαναπρόσληψή τους ως ωρομισθίων από τα ταμεία του ΕΣΠΑ. 



Το μακιαβελικό της υπόθεσης δεν έχει να κάνει μόνο με τη διάλυση των εργασιακών δικαιωμάτων και την αντικατάσταση της κλασικής σχέσης εργασίας με την ομηρία των συμβάσεων περιορισμένου χρόνου, αλλά κυρίως με την ηθική-συμβολική διάσταση του πράγματος. Εξηγούμαι.  
Οι 4.500 αιτήσεις προβάλλονται ήδη από τα καθεστωτικά μέσα ενημέρωσης σαν δικαίωση της κυβερνητικής πολιτικής. Όλοι αυτοί που  - έστω και με σκυμμένο το κεφάλι - τις υπέβαλαν, αναγκάστηκαν μαζί με την απελπισία για το εργασιακό τους μέλλον να υπογράψουν και μια άφεση αμαρτιών για όσους φέρουν ακέραια την ευθύνη γι' αυτή την απελπισία. Η περίπτωσή τους μου θυμίζει τις δηλώσεις εθνικοφροσύνης της μετεμφυλιακής τρομοκρατίας, όταν η κρατική βία σε βάρος των ηττημένων θα έπρεπε πάντα να συνοδεύεται από την ψυχική και ηθική καταρράκωσή τους. Με την εξής βέβαια διαφορά: Ο μετεμφυλιακός βασανιστής, συνεχίζοντας την παράδοση του κουκουλοφόρου καταδότη, δεν έβγαινε να διαφημίσει το έργο του. Σήμερα αυταρέσκεται για τις πολιτικές του επιλογές μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες και προσθέτει υπεραξία στο πολιτικό του μέλλον εξευτελίζοντας τα θύματα αυτών των επιλογών.  

Πέμπτη, 1 Αυγούστου 2013

"Θα προτιμούσα όχι"

Συμβασιούχος και απολυμένος από την ΕΡΤ3. Απόστολος Λυκεσάς, δημοσιογράφος. Με περηφάνια συμπληρώνω και φίλος. Από το κείμενό του θα καταλάβετε το γιατί. Λοιπόν, η στάση του: 


«θα προτιμούσα όχι»*



Μου λένε: θα πρέπει να διαχωρίσεις τον σκοπό από τα μέσα που χρησιμοποιούνται. Τα μέσα είναι μια τεχνική διαδικασία γρήγορης ωρίμανσης. Τα μέσα μπορεί να εμπεριέχουν βία αλλά τη βία την καταδικάζουμε από όπου κι αν προέρχεται. Κλείσε τα μάτια και θα δεις το μέλλον σαν ολόγιομο φεγγάρι σε γεμάτο πιάτο. Ο σκοπός είναι ιερός. Μόνο ο σκοπός μπορεί να είναι ιερός, τις ιερές αγελάδες τις σφάξαμε για να ξεκινήσουν τα καράβια. Ανέβα λοιπόν στο καράβι που έχει σαλπάρει.
Τους απαντώ: θα προτιμούσα όχι
διότι μοιάζει αυτός που με σκότωσε να θέλει τώρα να με αναστήσει και επιπλέον ως αναστημένος να μην μοιάζω καθόλου μ’ αυτό που είχα υπάρξει.



Μου λένε: τι σε κόφτει; Συμβασιούχος ήσουνα συμβασιούχος θα είσαι. Για το κράτος δούλευες για το κράτος θα δουλεύεις. Βάλε το όνομά σου στη λίστα, ξέχασε, η λήθη είναι λυτρωτική, νομιμοποίησέ μας και θα σου πλέξουμε εγκώμια, θα δεις.
Τους απαντώ: θα προτιμούσα όχι
διότι τότε θα ήταν σα να παραδέχομαι ότι είχα ήδη επιλεγεί με διαδικασίες που αν δεν ήταν βρώμικες ήταν τουλάχιστον σαθρές, με αστερίσκους και έναν οχετό από υπονοούμενα. Επιπλέον θα ήταν σα να είχα δώσει το δικαίωμα σε αυτούς τους ανθρώπους να επικυρώνουν, να επαινούν ή να αποδοκιμάζουν, τις επιλογές μου  κατά πως τους βολεύει κι αυτό να το θεωρώ αντικειμενική αποτίμηση του βίου μου.


Μου λένε (πονηρά στ’ αυτί): έχουμε ετοιμάσει έναν διαγωνισμό με πατρόν που μπορεί να προσαρμοστεί σε όλες τις ανάγκες, όλα τα σώματα, έναν διαγωνισμό που θα εκτιμήσει τις δεξιότητες σου και θα τις μετατρέψει σε παραγωγικής μορφής δυνατότητες. Το μέλλον θα είναι ροδαλό και άχραντο σαν επιδερμίδα μωρού.
Τους απαντώ: θα προτιμούσα όχι
διότι είναι αποδεδειγμένο ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να θαυμάσουν οτιδήποτε δεν κατανοούν, οπότε πώς γίνεται εγώ να ενθουσιαστώ με κάτι που αντιλαμβάνομαι και το οποίο μου προκαλεί εμετικής μορφής απέχθεια;


Μου λένε: μην είσαι αφελής, τρούπωσε, κι ύστερα θα βρεις τρόπο πάλι να πεις τα δικά σου, γίνε νεροσυρμή, θα το τρυπήσεις το φράγμα, το θέμα είναι να είσαι μέσα στο παιχνίδι.
Τους απαντώ: θα προτιμούσα όχι
διότι η εικόνα είναι παραπλανητική, κανονική fata morgana, αντικατοπτρισμός, και σίγουρα ανεπίτρεπτη αφέλεια, σα να πιστεύω πως κατουρώ και γεννιέται όαση καταμεσής της ερήμου Γκόμπι. Δεν θα είμαι τίποτα παραπάνω από το Παπαδιαμαντικό σκυλί δεμένο απ’ τον αφέντη του με κοντό σκοινί.


Μου λένε: μην στεναχωριέσαι με σκέψεις που προσπαθούν να διακρίνουν το περιεχόμενο νοημάτων τα οποία βρίσκονται μεν πέραν της ηθικής όμως δεν συνορεύουν με το ανήθικο, παρά μόνο με την επικράτεια της πολιτικής. Εσύ χρειάζεσαι δουλειά, αυτό είναι το πρόταγμα. Αλλιώς πας χαμένος, έρμε.
Τους απαντώ: θα προτιμούσα όχι
διότι θα ήταν σαν να ενθάρρυνα το Μαύρο να επεκταθεί σαν καρκίνωμα σε ολόκληρη την χώρα, σα να έριχνα λίπασμα στην αυθαιρεσία και τον κυνισμό, σαν να αποδεχόμουνα τον φιλοτομαρισμό, την ασπόνδυλη συνείδηση, την αποκτήνωση.

                                                                

                                                                                     Απόστολος Λυκεσάς






* Πρόκειται για την φράση που επαναλαμβάνει ο ήρωας του Χέρμαν Μέλβιλ, στην νουβέλα «Μπάρτλμπυ, ο Γραφέας: Μια ιστορία της Ουώλλ Στρητ»,
μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου, Άγρα, 2011