Κυριακή, 21 Οκτωβρίου 2007

"Έξι δισεκατομμύρια τρόποι ζωής"

Ευθύς εξαρχής το λέω: καμία σχέση δεν έχω με την επιστημονική φαντασία. Κάτι ταινίες όλο κι όλο και κάνα κόμικ. Κι αυτά με επιφύλαξη. Ανούσιες μελλοντολογίες, στην αντίληψή μου, γαρνιρισμένες είτε με υπέρμετρη αισιοδοξία είτε με κινδυνολογική διάθεση απέναντι στο μέλλον. Στην τελική ανάλυση από φιλικές ως ανώδυνες απέναντι στο παρόν.
Τέτοια ήταν κι η στάση μου όταν πρωτοπήρα το βιβλίο του Παναγιώτη Κούστα. Μιλώ για το αφήγημα «Έξι Δισεκατομμύρια Τρόποι Ζωής», εκδόσεις ΤΡΙΤΩΝ, Αθήνα 2007. Ομολογώ ότι δε θα ασχολούμουν. Αλλά το ότι τον γνωρίζω διαδικτυακά ως PiKei, το ότι συγκλίνουμε ιδεολογικά, το ότι εκφράστηκε θετικά για το δικό μου το βιβλίο («Καλά Μόνο Να Βρεις», Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης, εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2006) ήταν από μόνοι τους ισχυροί λόγοι. Εξηγούμαι: ισχυροί για να το διαβάσω, διόλου όμως ισχυροί για να μ’ αρέσει, πολύ δε περισσότερο για να το παρουσιάσω κι ακόμη παραπάνω για να το προτείνω. Η εκτίμηση αφορά το πρόσωπο. Η κρίση το βιβλίο. Τίμια πράγματα. Και στην περίπτωση αυτή έχουμε να κάνουμε μ’ ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας. Αναπόφευκτα, αρνητική η προαίσθησή μου. Ευτυχώς όμως μόνο η προαίσθηση.
Γιατί η μελλοντολογία του Κούστα δεν κατασκευάζει απίθανους κόσμους και δεν μας μεταφέρει σ’ άγνωστα σύμπαντα. Για τον παρόντα κόσμο μιλάει και εντός του υφιστάμενου σύμπαντος κινείται. Έχουν επομένως κατιτί το γνώριμο, το οικείο και το κοντινό όσα λέει. Μια χρονική μετάθεση όλη κι όλη η μελλοντολογία του, τριάντα, σαράντα, πενήντα χρόνια υπόθεση, κι είναι σα να βλέπεις τον τωρινό κόσμο επί το τεχνολογικότερον. Οι σχέσεις, τα προβλήματα, οι αντιπαλότητες, οι ταξικοί ανταγωνισμοί, οι ιδεολογικοί προβληματισμοί που διαπερνούν το τώρα μας μετατίθενται στο μετά μας, για να προβληθούν με την αναμενόμενη ένταση, για να πραγματευθούν με την αναμενόμενη προβληματική. Οπότε η μελλοντολογία του Κούστα προσομοιάζει με την αφηγηματική τεχνική της σάτιρας: διογκώνει προκειμένου να ξεμπροστιάσει, εξωθεί στα άκρα προκειμένου να συλλάβει την ουσία.
Από εδώ προκύπτει η δεύτερη αρετή του βιβλίου. Ο μελλοντικός κόσμος προβάλλεται ως γέννημα του σημερινού: κουβαλά τις αντιφάσεις, τα προβλήματα, τη ματαιωμένη δυναμική του, έτσι που να εμφανίζεται ως η λογική συνέχεια και η πολιτική συνέπεια όσων ζούμε και πράττουμε κι όσων παραλείπουμε να ζούμε και να πράττουμε. Δεν έχουμε δηλαδή να κάνουμε με μια τεχνολογική κατασκευή, όπως φαντασιώνεται το Χόλιγουντ τον κόσμο του μέλλοντος: οι ταξικές συγκρούσεις κι οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, η πολιτική καταπίεση και το απελευθερωτικό όραμα ορίζουν τις εξελίξεις και καθορίζουν τις τεχνολογικές εφαρμογές. Και να ένα ακόμη αξιοσημείωτο: όσο απουσιάζει η εξιδανίκευση άλλο τόσο απουσιάζει κι η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας. Το μήνυμα απλό: απ’ τη δράση των κοινωνικών υποκειμένων εξαρτάται η χρήση της τεχνολογίας ως μηχανισμού καταπίεσης ή ως συντελεστή απελευθέρωσης (άκρως αποκαλυπτικό το θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας που θίγεται).
Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα καθαρά πολιτικό βιβλίο. Της σχολής που εγκαινίασε ο Όργουελ με το 1984. Δεν είναι και λίγο. Πολύ δε περισσότερο σήμερα. Σκεφτείτε το. Όταν οι περισσότεροι λογοτέχνες στέκονται πειθήνιοι, αδρανείς και αδιάφοροι απέναντι σ’ ό,τι συμβαίνει, όταν ο ιδιωτικός χώρος έχει επικαλύψει θεματολογικά την προβληματική για τα δημόσια πράγματα, όταν η λογοτεχνία κινδυνεύει να ξεπέσει σε μέσο ιδεολογικής χειραγώγησης, είναι παρήγορο να γράφονται τέτοια βιβλία και είναι αναγκαίο να διαβάζονται τέτοια βιβλία.
Ακόμη κι αν έχουν ορισμένες ατέλειες. Γιατί φρονώ πως το ζύγισμα ανάμεσα στην πολιτική και στην αισθητική διάσταση του βιβλίου έγειρε υπέρ της πρώτης, οπότε κατά τι μονόχορδη η εξιστόρηση, κατά τι διεκπεραιωτική η γλώσσα, κατά τι ευθύγραμμη η ροή, χωρίς τα απαιτούμενα ξαφνιάσματα η πλοκή και χωρίς την αναγκαία εγρήγορση η εξέλιξη.
Ωστόσο, επιμένω: πρέπει να διαβάζονται τέτοια βιβλία και να υποστηρίζονται όσοι τα γράφουν. Κι όχι μόνο για ιδεολογικοπολιτικούς λόγους αλλά και για αισθητικούς. Άλλωστε, όπως ο συγγραφέας γνωστοποιεί «αυτό είναι το πρώτο του βιβλίο, αλλά πιθανότατα όχι και το τελευταίο». Εύχομαι να μην είναι το τελευταίο, κι ελπίζω το επόμενο να έρθει γρήγορα, για να συνεχίσει και να βελτιώσει τη δημιουργική πορεία που άνοιξαν οι «Έξι Δισεκατομμύρια Τρόποι Ζωής».

1 σχόλιο:

PiKei είπε...

Thanx for all... Για την "δημόσια σου πρόταση" έχω απαντήσει εκεί που την έκανες (και φυσικά θα σηκώσω το γάντι!)